2020 Nobel Fizyoloji / Tıp Ödülü: Hepatit C Virüsünün Keşfi

Fatmanur KAYA- Yağmur HAMURCİ – Yıldız Teknik Üniversitesi Biyomühendislik

Karolinska Institutet’teki Nobel Meclisi, Hepatit C virüsünün keşfi için Harvey J. Alter, Michael Houghton ve Charles M. Rice’a birlikte 2020 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülünü vermeye karar verdi [1].
Bu yılki Nobel Ödülü, dünyanın dört bir yanındaki insanlarda siroza ve karaciğer kanserine neden olan büyük bir küresel sağlık sorunu olan kanla bulaşan hepatite karşı mücadelede belirleyici bir katkıda bulunan üç bilim insanına verildi.
Harvey J. Alter, Michael Houghton ve Charles M. Rice, yeni bir virüs olan Hepatit C virüsünün tanımlanmasına yol açan ufuk açıcı keşifler yaptı. Çalışmalarından önce, Hepatit A ve B virüslerinin keşfi ileriye dönük kritik adımlar olmuştu, ancak kanla bulaşan hepatit vakalarının çoğu açıklanamamıştı. Hepatit C virüsünün keşfi, kalan kronik hepatit vakalarının nedenini ortaya çıkardı ve olası kan testleri ve milyonlarca hayatı kurtaran yeni ilaçlar yaptı [1].

Hepatit – İnsan Sağlığına Küresel Bir Tehdit
Bu keşfin önemini anlamak için öncelikle hepatitin ne olduğunu bilmekte fayda var.
Karaciğer iltihabı veya hepatit; karaciğer ve iltihap için Yunanca kelimelerin bir kombinasyonu, kronik karaciğer hastalığı, siroz ve karaciğer kanserine yol açan önemli bir viral hastalıktır. Hepatit C oluşumunda alkol kötüye kullanımı, çevresel toksinler ve otoimmün hastalıklar da önemli nedenlerdir. 1940’larda, bulaşıcı hepatitin iki ana türü olduğu ortaya çıktı. Hepatit A olarak adlandırılan birincisi; kirli su veya yiyeceklerle bulaşır, genellikle hasta üzerinde çok az uzun vadeli etkisi vardır [7]. Toplumlarda, kronikleşmeye yol açmadığından önemi anlaşılmasa da dünyada en yaygın viral hepatit olarak görülmektedir. Karaciğerde inflamasyona yol açarken diğer organlara belirgin bir etki bırakmamakla birlikte 1995 yılında aşı bulunmuş ve yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır [10]. İkinci tip; kan ve vücut sıvıları yoluyla bulaşır, siroz ve karaciğer kanseri gelişmesiyle birlikte kronik bir duruma yol açabileceğinden çok daha ciddi bir tehdit oluşturur. Bu tür hepatit sinsidir, çünkü sağlıklı bireyler, ciddi komplikasyonlar ortaya çıkmadan önce yıllarca sessizce enfekte olabilir. Kan kaynaklı hepatit, önemli morbidite ve mortalite ile ilişkilidir ve dünya çapında her yıl bir milyondan fazla ölüme neden olur. Bu nedenle HIV enfeksiyonu ve tüberküloz ile karşılaştırılabilir ölçekte küresel bir sağlık sorunu haline gelmiştir[7].

Bilinmeyen bulaşıcı bir ajan

Bulaşıcı hastalıklara karşı başarılı müdahalenin anahtarı, nedensel etkeni belirlemektir. 1960’larda Baruch Blumberg, kan yoluyla bulaşan hepatitin bir türüne Hepatit B virüsü olarak bilinen bir virüsün neden olduğunu belirledi. Keşif, teşhis testlerinin ve etkili bir aşının geliştirilmesine yol açtı. Blumberg, bu keşif için 1976’da Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne layık görüldü [9].
O sırada, ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’nden Harvey J. Alter, kan transfüzyonu almış hastalarda hepatit oluşumunu inceliyordu. Yeni keşfedilen Hepatit B virüsü için yapılan kan testleri, transfüzyonla ilişkili hepatit vakalarının sayısını azaltmasına rağmen, Alter ve meslektaşları endişe verici bir şekilde çok sayıda vakanın kaldığını gösterdi. Hepatit A virüsü enfeksiyonu için testler de bu süre zarfında geliştirildi ve bu açıklanamayan vakaların nedeninin Hepatit A olmadığı ortaya çıktı [2].
Kan transfüzyonu alanların önemli bir kısmında bilinmeyen bir enfeksiyon etkenine bağlı olarak kronik hepatit gelişmesi büyük bir endişe kaynağıydı [3]. Alter ve meslektaşları, bu hepatit hastalarından gelen kanın, hastalığı insanlar dışında tek duyarlı konak olan şempanzelere aktarabileceğini gösterdi. Sonraki çalışmalar, bilinmeyen bulaşıcı ajanın bir virüsün özelliklerine sahip olduğunu da gösterdi. Alter’in metodik araştırmaları bu şekilde yeni, farklı bir kronik viral hepatit formunu tanımlamıştı. Gizemli hastalık ‘A olmayan, B olmayan’ hepatit olarak tanındı [4][5].

Hepatit C virüsünün tanımlanması
Yeni virüsün tanımlanması artık yüksek bir öncelikti. Virüs avlamak için tüm geleneksel teknikler kullanıldı, ancak buna rağmen virüs on yıldan fazla bir süredir izolasyondan kurtuldu. İlaç firması Chiron için çalışan Michael Houghton, virüsün genetik dizisini izole etmek için gereken zorlu çalışmaları üstlendi. Houghton ve arkadaşları, enfekte bir şempanzenin kanında bulunan nükleik asitlerden DNA parçaları koleksiyonu oluşturdu. Bu parçaların çoğu şempanzenin genomundan geldi, ancak araştırmacılar bazılarının bilinmeyen virüsten türetileceğini tahmin ettiler. Virüse karşı antikorların hepatit hastalarından alınan kanda mevcut olacağı varsayımına göre, araştırmacılar, viral proteinleri kodlayan klonlanmış viral DNA parçalarını tanımlamak için hasta serumları kullandılar. Kapsamlı bir araştırmanın ardından, bir pozitif klon bulundu. Daha ileri çalışmalar, bu klonun Flavivirüs ailesine ait yeni bir RNA virüsünden türetildiğini ve Hepatit C virüsü olarak adlandırıldığını gösterdi. Kronik hepatit hastalarında antikorların varlığı, bu virüsü eksik ajan olarak güçlü bir şekilde suçladı [6].

Hepatit C virüsünün keşfi belirleyici oldu; ama bulmacanın temel bir parçası eksikti: virüs tek başına hepatite neden olabilir mi? Bu soruyu cevaplamak için bilim adamlarının, klonlanan virüsün çoğalıp hastalığa neden olup olmadığını araştırması gerekiyordu. St. Louis’deki Washington Üniversitesi’nde araştırmacı olan Charles M. Rice, RNA virüsleriyle çalışan diğer gruplarla birlikte, Hepatit C virüsü genomunun sonunda virüs replikasyonu için önemli olabileceğinden şüphelendikleri daha önce tanımlanmamış bir bölgeye dikkat çekti. Rice ayrıca izole edilmiş virüs örneklerinde genetik varyasyonları gözlemledi ve bazılarının virüs replikasyonunu engelleyebileceğini varsaydı. Genetik mühendisliği sayesinde Rice, viral genomun yeni tanımlanan bölgesini içeren ve inaktive edici genetik varyasyonlardan yoksun olan Hepatit C virüsünün bir RNA varyantını üretti. Bu RNA şempanzelerin karaciğerine enjekte edildiğinde kanda virüs tespit edildi ve kronik hastalığı olan insanlarda görülenlere benzeyen patolojik değişiklikler gözlendi. Bu, tek başına Hepatit C virüsünün, açıklanamayan transfüzyon aracılı hepatit vakalarına neden olabileceğinin son kanıtıydı [8].

Nobel ödüllü bu keşfin önemi

Nobel Ödüllülerinin Hepatit C virüsünü keşfi, viral hastalıklara karşı devam eden savaşta önemli bir başarıdır. Keşifleri sayesinde, virüs için son derece hassas kan testleri artık mevcuttur ve bunlar, dünyanın birçok yerinde transfüzyon sonrası hepatiti ortadan kaldırarak küresel sağlığı büyük ölçüde iyileştirmiştir. Keşifleri aynı zamanda hepatit C’ye yönelik antiviral ilaçların hızla gelişmesine de izin verdi. Tarihte ilk kez, hastalık artık tedavi edilebilir ve bu da Hepatit C virüsünün dünya nüfusunun ortadan kaldırılması umutlarını artırdı. Bu hedefe ulaşmak için, kan testini kolaylaştıran ve antiviral ilaçları dünya çapında kullanıma sunan uluslararası çabalar gerekecektir [1].

KAYNAKÇA:

  1. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/ Erişim: 05.10.2020
  2. Alter HJ, Holland PV, Purcell RH, Lander JJ, Feinstone SM, Morrow AG, Schmidt PJ. Posttransfusion hepatitis after exclusion of commercial and hepatitis-B antigen-positive donors. Ann Intern Med. 1972; 77:691-699.
  3. Feinstone SM, Kapikian AZ, Purcell RH, Alter HJ, Holland PV. Transfusion-associated hepatitis not due to viral hepatitis type A or B. N Engl J Med. 1975; 292:767-770.
  4. Alter HJ, Holland PV, Morrow AG, Purcell RH, Feinstone SM, Moritsugu Y. Clinical and serological analysis of transfusion-associated hepatitis. Lancet. 1975; 2:838-841.
  5. Alter HJ, Purcell RH, Holland PV, Popper H. Transmissible agent in non-A, non-B hepatitis. Lancet. 1978; 1:459-463.
  6. Choo QL, Kuo G, Weiner AJ, Overby LR, Bradley DW, Houghton M. Isolation of a cDNA clone derived from a blood-borne non-A, non-B viral hepatitis genome. Science. 1989; 244:359-362.
  7. Kuo G., Choo QL, Alter HJ, Gitnick GL, Redeker AG, Purcell RH, Miyamura T, Dienstag JL, Alter CE, Stevens CE, Tegtmeier GE, Bonino F, Colombo M, Lee WS, Kuo C., Berger K, Shuster JR, Overby LR, Bradley DW, Houghton M. An assay for circulating antibodies to a major etiologic virus of human non-A, non-B hepatitis. Science. 1989; 244:362-364.
  8. Kolykhalov AA, Agapov EV, Blight KJ, Mihalik K, Feinstone SM, Rice CM. Transmission of hepatitis C by intrahepatic inoculation with transcribed RNA. Science. 1997; 277:570-574.
  9. https://tr.wikipedia.org/wiki/Baruch_Samuel_Blumberg Erişim: 05.10.2020
  10. Tekay F. Hakkari Devlet Hastanesine Başvuran 0-14 Yaş Grubu Çocuklarda Hepatit A Sıklığı. Dicle Tıp Dergisi. 2006; 33(4): 245-7.

Yorumlar kapalı, ancak trackbacks Ve pingback'ler açık.

Deneyimlerinizi kişiselleştirmek amacıyla KVKK ve GDPR uyarınca kullanılan çerezler bakımından kişisel tercihlerinizi Çerez Onay Aracından yönetebilir, daha fazla bilgi için Veri ve Çerez Politikasını ziyaret edebilirsiniz. Sitemizi kullanarak, çerezleri kullanmamızı kabul edersiniz. Kabul ediyorum Devamını oku